Geen weg meer terug

'Voor de leesclub 'Leesclub 224 blz' (vraag niet naar het waarom van deze naam), lees ik Alba De Céspedes 'Niemand kan terug'. Wat een boek. Even dacht ik te maken te hebben met een typisch meisjesboek (Joop ter Heul-achtig). Het ongehoorzaam zijn aan de heersende orde en regels. Het 's nachts door de gangen van een internaat dwalen, drinken en roken. Maar Joop ter Heul liet ik al gauw achter me.

Dit boek gaat over vrijheidszoekers in een Italië dat volgens de fascistische regels van Mussolini leefde. De Céspedes schreef het in de jaren dertig vorige eeuw. Haar karakters, acht studentes die in een door nonnen gerund internaat in Rome verblijven, doen dingen die in het Italië van Mussolini absoluut niet getolereerd werden en zeer ongebruikelijk waren voor vrouwen in die tijd. Ze beschrijft hoe een van de studentes over zichzelf denkt: geen schoonheid is, en daarom geen goede vrouw zou kunnen zijn. 'Ik zou alleen kunnen trouwen met de bandiet die mij meeneemt op zijn zadel. Maar ik denk dat ik nog liever mijn eigen paard zou hebben om naast hem te galopperen.' Die eigenheid, dat loskoppelend denken!

De studentes heten Silvia, Xenia, Valentina,Milly, Emanuela, Stefania, Anna en Augusta. Ik kan niet altijd volgen waar ze precies zijn, het is gewoon veel om acht vrouwen te volgen in hun streven naar vrijheid. Wie de wereld wil veranderen, moet boeken bestuderen, lezen, beredeneren, lezen, onderzoeken, lezen, ontdekken, enzovoorts. Lezen om op eigen kracht een gedachte, een idee onder woorden te kunnen brengen. Dat is wat ze doen deze jonge vrouwen, liggend en rokend op bed of rond de tafel geschaard. Nachtenlang praten ze over hun ambities, hun ouders, sommigen lopen weg van het internaat om hun eigen geld te verdienen, of zoeken de liefde bij getrouwde mannen. Alles in het kader van onafhankelijk willen zijn.

Bij verschijning in 1938 werd de roman direct gecensureerd door de fascistische autoriteiten, zo staat het op de achterflap. Maar, 'Een list van De Céspedes uitgever Mondadori zorgde gelukkig voor ruime verspreiding.' Er wordt niet vermeld wat die list dan wel was. En dat ik dat nu wil weten. Na enig googelen, vind ik een artikel over de schrijfster in de Groene Amsterdammer uit 2024. Daar lees ik dat hoewel het boek verboden was, 'lukte het maar niet om de roman uit de Italiaanse handel te halen, want de inderdaad geniale uitgever Arnoldo Mondadori bleef hem doodleuk uitbrengen, als "20ste druk".' De afspraak met de censuurcommissie was dat de restpartij nog mocht worden verkocht in de Italiaanse boekwinkels, maar niemand had bepaald hoelang een restpartij kon duren. Jarenlang, tot diep in de oorlog, bleef het boek onverstoorbaar verschijnen, en ook goed verkopen, als "20ste druk".' En dat ook dat een geweldig verhaal is. Dat De Céspedes met dit boek vrouwen van hun keurslijf bevrijdde. En dat dat toen alleen in boeken kon gebeuren.

Ik heb het nog lang niet uit, ben nu bij deel III van het boek. Als een van de studentes, Anna, voor de zomer naar huis gaat in Puglia. Haar ouders komen haar met een rijtuig ophalen. Ik lees, 'het langverwachte weerzien met haar moeder; ineens was het zover. Dit was haar eerste studiejaar geweest; in de winter had ze vanuit Rome telkens geschreven: "Stel je voor mama, als ik er weer ben..." En nu was ze er weer.'
Hoe alles dan tegenvalt, er inderdaad geen weg meer terug is. Ik kan me al verheugen op de meningen van de leesclubbers, en wat we zullen eten. Want aan een elke boekbespreking gaat een goede maaltijd vooraf. Zo doen we dat bij Leesclub 224 blz.