Me and my shadow

Iedereen heeft een schaduwkant. Ik had er een schrijfcursus voor nodig om die te ontdekken. Een paar jaar geleden publiceerde Trouw een stuk waarin zes schrijvers een boek aanbevolen om tijdens de kerstvakantie te lezen. Een van hen was Elke Geurts van Ik nog wel van jou. Zij tipte Ontmoeting met je schaduw. Ze had het over ‘de kracht van de onderdrukte kanten van je persoon’. En dat het enige wat je schaduw wil, is gezien worden. Dus kocht ik het boek, volgde het advies van Geurts op en kroop (lekker) onder een dekentje op de bank. Wat nog niet meeviel met een boek van ruim een pond en dat zich moeizaam liet openvouwen. Op blz. 79 las ik, ‘Feedback van anderen is een van de beste methoden om inzicht te krijgen in je persoonlijke schaduw. Hoe ziet iemand anders je?’, en legde het toen even weg.

En opeens kwam ik overal schaduwkanten tegen. De roman Empusion van Olga Tokarczuk opent met een citaat van Fernando Pessoa. ‘Het zonlicht blijft de regisseur van de waarneembare wereld. Het onbekende loert naar ons vanuit de schaduw.’

Empusion wordt de feministische tegenhanger van De toverberg genoemd. Gek genoeg komen er geen vrouwen in voor. Ja, aan het begin, de kokkin,maar die ligt op bladzijde 39 al dood op tafel in de eetzaal. Een tweede vrouw beweegt zich als een soort belofte door het boek, ongrijpbaar. De roman wordt bevolkt door aan tuberculose lijdende mannen en hun verzorgers die in 1913 in een kuuroord in Görbersdorf verblijven. Deze mannen vinden vrouwen van een ondergeschoven soort en dat het vrouwenlichaam niet de vrouw toebehoort, maar de mensheid. Als er een literaire kritiek van een vrouw in de krant verschijnt, zeggen ze: ‘Dus ook hier willen de suffragettes iets te vertellen hebben. Dit is werkelijk grotesk.’ Hun opinie is, vrouwen schrijven niet ‘en als ze al schrijven dan lezen wij dat niet.’

Wat wilde Tokarczuk met al die vrouw miskennende opmerkingen? Dan, achterin het boek staat onder ‘Aantekeningen van de auteur’ dat alle misogyne opvattingen afkomstig zijn van beroemde auteurs als Joseph Conrad, Sigmond Freud, Jack Kerouac, Ezra Pound, Sartre, Yeats, Strindberg enzovoorts. Ja, dan is het opeens klip en klaar dat dit een feministische roman is.

Tokarczuk schrijft ergens: ‘Volgens ons is juist dat wat in de schaduw blijft, dat wat aan het oog onttrokken wordt, het interessantst.’ Het is of ik de docent van de cursus Schaduwschrijven hoor praten. Na de kennismaking met Ontmoeting met je schaduw, ging ik drie zondagmiddagen naar de Haarlemmerdijk in Amsterdam. Op de eerste cursusdag riep ik voor ik naar de trein vertrok en in een poging beslagen te ijs te komen, naar de man of hij mijn schaduwkant kende. ‘O ja’, zei hij. ‘Dat jij alles altijd van de positieve kant ziet, dat alles zomaar kan.’  O jee, doelde hij hier nu op onze verhuisplannen, de (confronterende) discussie die we de dag daarvoor er nog over voerden? Ik riep direct, terwijl ik mijn tas pakte, dat dat niet telde. Dat hij dat niet mocht gebruiken. Dat was natuurlijk wel een vet schaduw dingetje dat ik daar van onverdroten van tafel veegde.

En dat ik eens het werk van de Zweedse kunstenares Mamma Andersson zag. Zij maakt schaduwen zichtbaar. Zag ik opeens een vorm van mijzelf.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

'Alter ego' - Mamma Anderson